دانش پزشکی

پزشکی و اجتماعی

 
ساعت ۱۱:٠٩ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٥/٧/٢۳  کلمات کلیدی:
      بیماری های مشترک بین دام و انسان
                                    هاری
بسیاری ازمردم بر این باورند که انسان فقط از طریق گزش سگ هار به بیماری هاری مبتلا می شوند،در حالی که گزش حیواناتی مانند گربه،خفاش،راکون و گرگ نیز می تواند منجر به هاری شود.به تازگی در شمال ایران راکون هایی مشاهده شده که از طریق کشور های همسایه شمالی وارد جنگل های ایران شده اند و به عنوان یک مخزن هاری به حساب می آیند.در مورد هاری بهترین راه پیشگیری واکسیناسیون حیوانات خانگی است.البته در سال های اخیر برای واکسینه کردن حیوانات وحشی مانند سگ های ولگرد که به صورت دسته جمعی در اطراف شهرها دیده شده اند نیز اقداماتی صورت گرفته است.به هر حال اگر انسانی به وسیله یک حیوان مشکوکی گزیده شود باید بلافاصله از سرم ضد حاری استفاده شود و به یاد داشته باشید تزریق به موقع این سرم می تواند از مرگ فرد جلوگیری کند.
                              کیست هیداتیک
ایجاد کیست هیداتیک در اثر ورود تخم های انگل اکینوکوکوس (موجود در مدفوع سگ)به دستگاه گوارش انسان صورت می گیرد.این کیست ها بسته به اینکه در ریه،کبد،مغز یا هر بافت دیگری ایجاد شده باشند،قادر به بروز عوامل مختلفی هستند و برای برداشتن آنها نیاز به عمل جراحی است.درمان ضد انگل دوره ای حیوان خانگی،رعایت بهداشت فردی و نیز ضد عفونی کردن سبزیجات مصرفی از موارد پیشگیری است.
                             توکسوپلاسموزیس
انگل خونی توکسوپلاسموزیس در اکثر گربه های ولگرد مشاهده می شود و در صورت خارج شدن گربه خانگی از منزل و معاشرت با گربه های ولگرد احتمال آلوده شدن آن بسیار است. چنین گربه ای باید به صورت دوره ای تحت درمان باشد.اگر چه در انسان عوارض آن خفیف است،ولی در خانم هایی که باردار می شوند،می تواند منجر به سقت جنین شود.
                       بیماری خراش پنجه گربه
به طورکلی در زیر ناخن گربه یک سری میکروب موجود است که در صورت چنگ زدن گربه به فرد و انتقال این میکروبها از زیر ناخن بهدرون زخم،انسان تا سه روز متوالی تب می کند و گاهی نیز دچار تهوع و سردرد می شود.
                                   بروسلوز
بروسلوز از جمله بیماری های شایع و مهم در کشور ماست.این بیماری ها از طریق دام آلوده به انسان منتقل می شوند.واکسینه کردن دام ها علیه این بیماری یک طرح ملی است و استفاده از شیر و لبنیات پاستوریزه مهمترین راه پیشگیری است.
اما واقعیت آن است که در کشور ما تب مالت سالهاست که شایع بوده و متاسفانه بر خلاف کشورهای پیشرفته که این بیماری ریشه کن شده اند،با وجود تلاش های بسیار و تحمل هزینه های سنگین موفقیتی در کنترل و ریشه کنی آنها حاصل نشده است و شاید یکی از دلایل عدم موفقیت ریشه کنی این بیماری در کشور،کمبود اطلاعات و آگاهی عموم در زمینه خطرات جانی و خسارات اقتصادی حاصل از این بیماری باشد،هر چند که دلایل دیگری همچون وجود تشکیلات موازی برای کنترل این بیماری،عدم تقویت قرنطینه های دامی و قاچاق دام نیز موثر است.هر چند واردات دام در صورت نیاز از مبادی رسمی با رعایت شرایط قانونی صورت می گیرد،اما واقعیت آن است که قاچاق دام به خصوص از مرزهای شرقی کشور ادامه دارد این اقدام می تواند یکی از دلایل اصلی در گسترش بروسلوز طی سال های اخیر باشد.
از سوی دیگر بسیاری از عوامل بیماری زای انسانی نوپدید و بازپدید در سطح جهان از حیوانات یا فراورده های حیوانی،نشات گرفته اند،به طوری که تعداد زیادی از انواع حیوانات و مجموعه ای از عوامل بیماری زا در ظهور این بیماری ها دخالت داشته اند.حیوانات آزاد و وحشی نظیر خفاش ها و جوندگان،حیوانات اهلی نظیر اسب و....در اسارت انسان هستند.انواع مواد غذایی با منشا پرندگان،گاو و....در چرخه اپیدمیولوژیک این بیماری ها دخالت داشته اند.برای مثال می توان به سالمونلاتیفی موریوم در بریتانیا،نیپاویروس خوکی در مالزی،ویروس هپاتیت (ای)خوکی،هاری در برزیل و استرالیا اشاره نمود
بیماری جنون گاوی با نام علمی آنفالوپاتی اسفنجی شکل گاوها در سال 1985 برای اولین بار در انگلستان گزارش شد.عامل ایجاد بیماری جنون گاوی نوعی پروتیین با زنجیر کوتاه است که پریون نامیده می شود و دستگاه گوارش انسان هیچ گونه اثری بر روی آن ندارد.
منشا جنون گاوی را بیماری به نام پریون اسکرپی می دانند که در گوسفندان وجود داشته و به علت استفاده از ضایعات گوسفندان مبتلا به اسکرپی در غذای گاو،بیماری جنون گاوی ایجاد شده است.جنون گاوی می تواند از طریق مصرف فرآورده های ذام آلوده مبتلا به انسان منتقل شود و فعلا تنها راه مبارزه معدوم نمودن حیوانات مبتلا است که قطعا در دراز مدت نمی تواند پاسخگو باشد. جنون گاوی بیماری زیونوزی که در آغاز قرن بیست و یکم به عنوان یکی از معضلات پیچیده و بغ رنج بهداشتی،اقتصادی و حتی اجتماعی و سیاسی مطرح است.
بیماری تب دره ریفت اولین بار در 1930 در کنیا گزارش و شناسایی شد و در سپتامبر 2000 این بیماری اولین بار در خارج از محل بومی خود در بین دام ها و جمعیت انسان در منطقه جنوب غربی شبه جزبره عربستان مشاهده و گزارش شد که منجر به تلفات هزاران راس دام و بیش از 200 نفر انسان شد و زمینه انتشار آن تا مرزهای جنوبی کشور نیز رسیده است.
در همین زمان نیز تب کنگو کریمه زیونوزی دیگر که بومی آفریقا و قسمت هایی از شمال دریای خزر بود وارد کشور شد،هر چند که در مدت کوتاهی از انتشار آن جلوگیری شد اما تلفات انسانی هم در ایران به دنبال داشت.در میان فوت شده گان حاصل از این بیماری در ایران یک پزشک هم دیده می شود و اکنون این احتمال وجود دارد که هر زمان دوباره تب کریمه کنگو باز گردد.اعلام شیوع سارز در چین در چند سال گذشته باعث کاهش شدید در تعداد گردشگران و همچنین افت محسوس در روند رشد اقتصادی آن کشور شد و در مورد سایر زیونوزها نیز روال به همین گونه است.
                        ویروس آنفولانزای پرندگان
این ویروس از دسامبر سال 2003 تا به حال باعث مرگ میلیونها پرنده در بعضی کشورهای آسیایی و اروپایی شده است.به عقیده بسیاری از صاحب نظران،طغیان این بیماری از حیث شدت و انتشار جغرافیایی در طول تاریخ بی سابقه بوده است و اثرات مخرب اقتصادی ناشی از شیوع بیماری بر بخش کشاورزی بسیار زیاد و عمیق است.
نکته مهمتر و قابل توجه آن است که مشاهده شد بعضی انسان هایی که تماس مستقیم و طولانی با پرندگان بیمار داشتند نیز به این بیماری مبتلا شده به طوری که در اثر ابتلا مرگ و میر حدود 50%داشتند.
علاوه بر شدت زیاد بیماری و مرگ و میر ناشی ار آن،با توجه به ناپایداری ژنتیکی ویروس آنفولانزا،ممکن است ویروس با ایجاد موتاسیون و یا با امتزاج با عناصر ژنتیکی ویروس آنفولانزای انسانی یک ویروس جدید و بدیع ایجاد نماید که میتواند بالقوه باعث انتقال انسان به انسان هم باشد،از این رو پیش بینی شده است که پاندمی بعدی آنفولانزا به زودی در سراسر جهان رخ خواهد داد.ایران یکی از کشورهای مستعد جهت ورود زیونوزهای نو ظهور است و در صورت ورود نیز قطعا مشکلات بسیاری به دنبال خواهد داشت،از این رو آموزش و اطلاع رسانی صحیح به آحاد جامعه،تقویت و هماهنگی بین بخشهایی که مستقیما با بهداشت دام ارتباط دارند و حساس سازی مسولین سایر بخش های سلامت برای توجه به بیماری های مشترک بین انسان و حیوانات به نظر لازم و ضروری است.
دکتر حمید عمادی،متخصص بیماری های عفونی،عضو هیﺋت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران